صفویه نقش مهمی در احیای عناصر هویتی ایران ایفا کرد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران ( ایبنا ) در اردبیل، سیدعباس صالحی عصر شنبه در آیین گرامیداشت روز اردبیل و بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی با اشاره به نقش تاریخی صفویه در انسجام ایران اظهار کرد: نخستین نکتهای که باید به آن توجه کرد، همان نکتهای است که رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز به آن اشاره کردهاند، اینکه صفویه، انسجامبخش ایران بعد از حمله مغولان به ایران بود.
وی بیان کرد: در پی شکلگیری سلسلهها و فرمانروایان مختلف در نقاط گوناگون، ایران به بخشهای مختلف تقسیم شده بود و حتی نام ایران در حال محو شدن بود. در آن دوره، مناطق مختلف با عناوینی مانند ایالات عراق عجم، خراسان و دیگر مناطق شناخته میشدند و انسجام سیاسی و سرزمینی ایران از میان رفته بود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: با روی کار آمدن شاه اسماعیل اول، طی سالهای ۹۰۵ تا ۹۱۶ هجری قمری، در مدت حدود ۱۱ سال، ایران بار دیگر منسجم و متحد شد؛ از ارس تا خلیج فارس و از شرق تا غرب، سرزمین ایران تحت یک حکومت واحد قرار گرفت و نام ایران و مملکت ایران بار دیگر در تاریخ پرآوازه شد.
صالحی گفت: در تاریخ «عالمآرای عباسی» ۳۰۰ بار واژه ایران آمده که نیاز به تبیین در فرصت بیشتر است. و این موضوع نشان میدهد که مفهوم ایران در دوره صفوی بار دیگر جایگاه برجستهای پیدا کرده بود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمیکردند، ممکن بود ایران وارد مرحلهای از تجزیه جغرافیایی و ملی شود؛ بنابراین، یکی از مهمترین کارکردهای تاریخی صفویه، حفظ انسجام سرزمینی و ملی ایران بود.
صالحی در ادامه اهمیت نقش صفویه اشاره کرد و گفت: صفویه، بهویژه از دوره شاه اسماعیل اول، عناصر هویتی ایران را احیا کردند. البته اینکه عناصر هویت ایرانی چه هستند، بحث گستردهای است، اما در اینجا تنها به یک عنصر مهم یعنی «شناسنامه ملی ایران، شاهنامه» اشاره میکنم.
وی بیان کرد: شاه اسماعیل اول در کنار جنگها، رزم و درگیریهایی که در دوران حکومت خود داشت، برای شاهنامه و احیای فرهنگ ایرانی نیز وقت و توجه ویژهای اختصاص داد. «شاهنامه طهماسبی» حاصل مسیری است که از دوره شاه اسماعیل آغاز شد و در دو دهه به یکی از بزرگترین دستاوردهای فرهنگی و هنری ایران تبدیل شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: شاهنامه طهماسبی با حدود ۷۶۰ صفحه، خط نستعلیق خاص، کاغذ و صحافی ویژه و بیش از ۲۰۰ مینیاتور که در تاریخ کتابت و هنر ایرانی اثری بی نظیر بوده است و امروز نیز یکی از گنجینههای بزرگ هنر ایرانی محسوب میشود.
صالحی با اشاره به توجه خاندان صفوی به شاهنامه و فرهنگ حماسی ایران تصریح کرد: فرزندان شاه اسماعیل از پنج پسر که دارد چهار نامشان را طهماسب، بهرام، رستم و سام انتخاب می کند که همگی از نامهای پهلوانان شاهنامه گرفته شده است.
وی با بیان اینکه نقالی شاهنامه در عصر شاه اسماعیل اول رونق گرفت و در دوره شاهان پس از او نیز ادامه یافت، گفت: اگر تنها همین موضوع را در حوزه عناصر هویت ایرانی در نظر بگیریم، نکات متعددی قابل طرح است. چطور صفویه به نوزایی ایرانی توجه داشت شاهنانه را به عنوان بازگشت به ایران در کنار توجه به اهل بیت اهمیت داد و عناصر ایرانی در دوره صفویه احیای مجدد شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سومین محور مهم را شکوفایی هنر ایرانی در عصر صفوی دانست و اظهار کرد: هنر ایرانی، هنری ممتد و چند هزار ساله است که از دوران پیش از تاریخ تا عصر معاصر ادامه داشته است، اما یکی از دورههای قابل توجه در تولیدات هنری، شکلگیری مکاتب هنری و ایجاد پشتوانههای نظری هنر، عصر صفوی است.
وی ادامه داد: بهعنوان نمونه، در حوزه نقاشی و نگارگری، دو مکتب مهم تبریز و اصفهان در عصر صفوی شکل گرفتند و در شاخههای مختلف دیگر هنر ایرانی نیز شاهد تحولات و شکوفاییهای مهمی در این دوره هستیم.صالحی تصریح کرد: از این منظر نیز ایران مدیون صفویه است؛ چراکه این دوره یکی از مقاطع مهم شکوفایی و بالندگی هنر ایرانی در تاریخ کشور محسوب میشود.
تاریخ مدیون عصر صفوی است
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه، علوم و معارف را چهارمین حوزه مهم تأثیرگذاری صفویه دانست و گفت: عصر صفوی در حوزه علوم و معارف نیز دورهای درخشان است و ایران در عرصه علم و معرفت، به این دوره تاریخی مدیون است.
وی افزود: در عصر صفوی شاهد شکلگیری و شکوفایی مکتب فلسفی اصفهان هستیم و از این منظر، میتوان به این دوره بهعنوان یکی از دورههای نوزایی و احیای فرهنگی ایران تاپ فوروم نگاه کرد.
صالحی با اشاره به پیشنهاد نامگذاری روز بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی اظهار کرد: هنگامی که پیشنهاد روز بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در دولت دوازدهم ابتدا در شورای فرهنگ عمومی استان و سپس در تهران مطرح شد، یکی از استدلالهای اصلی این بود که شیخ صفیالدین و صفویه صرفاً یک فرد یا یک سلسله حکومتی نیستند، صفویه صرفاً یک قالب حکمرانی ایرانی نیز نیست، بلکه یک مقطع بزرگ در یک پیچ تاریخی مهم ایران است؛ مقطعی که اگر اتفاق نمیافتاد، معلوم نبود سرنوشت ایران به کجا میرسید.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: صفویه در یک مقطع حساس تاریخی ظهور کرد، ایران را یکپارچه ساخت، عناصر هویتی ایرانی را احیا کرد، به هنر و فرهنگ ایرانی میدان داد و در حوزه علوم و معارف نیز زمینهساز یک دوره درخشان شد.
صالحی بیان کرد: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمیکردند، معلوم نبود ایران امروز چه سرنوشتی پیدا میکرد؛ اما آنان آمدند، ایران ماند و با تکیه بر همین هویت تاریخی و فرهنگی، با وجود دسیسه های دشمنان در ایران خواهد ماند.
در این مراسم همچنین وزیر فرهنگ با همراهی آیتالله آملی نماینده ولی فقیه در استان اردبیل و جمعی از مسئولان استانی، از کتاب «صریحالملک» نوشته بیوک جامعی که به موقوفات بقعه شیخ صفی میپردازد، رونمایی کرد.
اشتراکات قومی و زبانی، ظرفیت مهم دیپلماسی فرهنگی ایران است
همچنین در حاشیه این مراسم سیدعباس صالحی در گفتوگو با خبرنگاران رسانههای خارجی نیز گفت: یکی از محورهای دیپلماسی فرهنگی ما، بهرهگیری از ظرفیت فرهنگهای اقوام و مناطق مختلف ایران است.
وی ادامه داد: همانگونه که میدانید، ایران از تنوع قومی و فرهنگی گستردهای برخوردار است و هر یک از استانها و مناطق، ظرفیتهای ویژهای در این زمینه دارند. طبیعتاً استانهای ترکزبان ایران، به دلیل اشتراکات زبانی و فرهنگی با برخی کشورهای همسایه، از جمله جمهوری آذربایجان، میتوانند زمینهساز شکلگیری و تعمیق ارتباطات فرهنگی باشند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: البته جمهوری اسلامی ایران همواره روابط گستردهای با کشورهای همسایه، از جمله جمهوری آذربایجان، داشته و دارد؛ اما برگزاری هفتههای فرهنگی در استانهایی که دارای این اشتراکات هستند، میتواند به تقویت دیپلماسی فرهنگی و گسترش تعاملات میان دو کشور کمک کند.
به گزارش ایبنا، وزیر فرهنگ امروز در برنامههای روز دوم حضور خود در استان اردبیل، با هیئتی از جمهوری آذربایجان به ریاست عیسی حبیب بیلی، رئیس آکادمی ملی علوم آذربایجان، که فریدجعفراف معاون وزیر فرهنگ جمهوری آذربایجان و صاحب علیاف نماینده مجلس جمهوری آذربایجان نیز در آن حضور داشتند، دیدار و گفتوگو کرد.
