نقد و بررسی سریال زخم کاری: از اوج تا سقوط و بازگشت
سریال «زخم کاری» با آغاز پخش فصل چهارم خود در پلتفرم فیلیمو، بار دیگر به صدر اخبار بازگشته است. این مجموعه که از پرمخاطبترین آثار شبکه نمایش خانگی به شمار میرود، در آستانه پایان داستان خود قرار دارد. اما سوال اصلی اینجاست که آیا فصل جدید میتواند شکوه فصل اول را تکرار کند یا در مسیر نزولی دو فصل گذشته گام برمیدارد؟
در ادامه این مطلب، به بررسی هر چهار فصل «زخم کاری» میپردازیم.
زخم کاری: فصل اول – آغاز درخشان یک مکبث ایرانی
«زخم کاری» در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ با پخش اولین قسمت خود، شروعی خیرهکننده داشت و به سرعت مورد توجه مخاطبان قرار گرفت. این قسمت را میتوان یکی از قویترین شروعها در میان سریالهای ایرانی سالهای اخیر دانست. داستان جسورانه سریال از همان ابتدا بیننده را درگیر خود میکند.
بازی درخشان و استادانه سیاوش طهمورث در نقش ابتدایی سریال، هر بینندهای را به تحسین وامیدارد. اما تنها بازی طهمورث نیست که چشمگیر است؛ زوج جواد عزتی و رعنا آزادیور نیز به قدری قدرتمند ظاهر شدند که بار اصلی سریال را تا به امروز بر دوش کشیدهاند.
کارگردانی محمدحسین مهدویان، موسیقی حبیب خزایی، فیلمبرداری عالی، قاببندیهای دقیق و نورپردازی چشمنواز، همگی دست به دست هم دادند تا «زخم کاری» افتتاحیهای باشکوه داشته باشد. پس از تماشای قسمت اول، مخاطب به این نتیجه میرسید که این اثر از مزیت اقتباس از یک رمان خوب ایرانی و الهامگیری از شاهکار «مکبث» بهرهمند است.
اگرچه «زخم کاری» از نیمه دوم فصل اول کمی از اوج اولیه خود فاصله گرفت، اما در نهایت با پایانی جذاب و رضایتبخش به کار خود خاتمه داد. این سریال، با وجود تفاوتهایی که با رمان اصلی داشت، به فروش قابل توجه کتاب «بیست زخم کاری» نیز کمک شایانی کرد.
زخم کاری ۲: بازگشت – سقوطی ناامیدکننده
فصل دوم «زخم کاری» با اضافه شدن بازیگرانی چون کامبیز دیرباز و مهران غفوریان آغاز شد، اما حتی حضور این ستارهها نیز نتوانست فصل دوم را از سقوط نجات دهد. «زخم کاری ۲: بازگشت» در ۱۳ قسمت تولید شد، اما شاید تنها ۲ یا ۳ قسمت آن قابل قبول بود. سایر قسمتهای فصل دوم به شدت ضعیف و در مواردی حتی «ماقبل نقد» بودند.
چگونه سریالی که در فصل اول اینچنین درخشید، در فصل دوم تا این حد نزول کرد؟ شاید پاسخ را بتوان در «فقدان ایده برای ادامه سریال» یافت. فصل اول با مرگ مالک مالکی، شخصیت اصلی سریال، به پایان رسید و پس از آن، کسی انتظار ادامه داستان را نداشت، چرا که به نظر میرسید قصه به اتمام رسیده است.
با این حال، وقتی یک سریال یا فیلم سینمایی به موفقیت تجاری دست پیدا میکند، کنار گذاشتن آن دشوار است!
همین موفقیت تجاری باعث شد «زخم کاری» برای فصلهای دو، سه و حتی چهار تمدید شود، اما تمدید یک سریال تضمینکننده کیفیت آن نیست. فصل دوم «زخم کاری» در بهترین حالت میتوانست یک فیلم تلویزیونی ۹۰ دقیقهای معمولی باشد.
پایانی حماسی برای داستانی ضعیف!
ضعفهای فصل دوم بیشمار بودند: نبود ایده، بازیهای فاجعهبار، کارگردانی رها شده و داستانی که عملاً وجود نداشت! برای ادامه قصه در فصل دوم، مجبور شدند مالک را زنده کنند. این «زندهسازی اجباری» پر از ایراد و ضعف بود. به عنوان نمونه، نویسنده و کارگردان بازجویی برای یافتن جسد مالک را دو قسمت «کش» دادند. باید اذعان کرد که این بازجویی از نظر ریتم و بازی پلیس و متهم، یکی از بدترین بازجوییها در تاریخ سریالسازی ایران بود.
در نهایت، سریال با بازگشت حماسی – البته حماسه بیحس – مالک مالکی به پایان رسید تا شاید جواد عزتی فصل سوم را نجات دهد. ذکر این نکته خالی از لطف نیست که بازی کوتاه کارگردان اثر، محمدحسین مهدویان، در فصل دوم به معنای واقعی کلمه ضعیف بود.
نکات مثبت فصل دوم زخم کاری
با وجود تمام ضعفها، برخی نکات مثبت نیز در سریال وجود داشت که آن را جذاب نگه میداشت:
- توسعه شخصیتهای قوی در فصل اول: شخصیتپردازی عمیق و چندبعدی، به خصوص کاراکترهای اصلی که با بازیهای بینظیر بازیگران برجستهای مانند سیاوش طهمورث، جواد عزتی، رعنا آزادیور و عباس جمشیدی جان گرفته بودند، از نقاط قوت اصلی سریال بود. عمق شخصیتها در فصل اول قابل چشمپوشی نیست.
- داستانسرایی جذاب زخم کاری: اقتباس از رمان «بیست زخم کاری» نوشته محمود حسینیزاد که داستانی معاصر و تکاندهنده از همآغوشی فساد و قدرت را به تصویر میکشد، بسیار جذاب است. آثاری که به این صراحت و جذابیت به فساد، قدرت و جرم و جنایت بپردازند، در سینمای ایران کمیاب هستند.
- فیلمبرداری، کارگردانی و انتخاب عوامل خوب: استفاده از تکنیکهای روز فیلمبرداری و کارگردانی مهدویان که حس و حال فضای نوآر را به خوبی منتقل میکند، از نکات مثبت بود. مجموعه بازیگران و عوامل نیز به شدت متفاوت، جذاب و گیرا بودند.
نکات منفی فصل دوم زخم کاری
تقریباً میتوان گفت که نکات مثبت فصل اول به نقاط ضعف و نقاط ضعف فصل اول به فاجعه فصل دوم تبدیل شدند.
- سرعت پیشرفت داستان: در برخی قسمتهای فصل اول، افت ریتم داستان حس میشد، اما بازیها و داستان سریال را نجات میدادند. این حس به لطف بازیها و داستان ضعیف فصل ۲، ملموستر شد و باعث کاهش هیجان و جذابیت سریال گردید.
- عدم انسجام داستان: حتی در فصل اول، برخی خطوط داستانی فرعی به خوبی پرداخته نشده بودند و ممکن بود باعث سردرگمی بینندگان شوند. در فصل دوم، این مشکل به داستان اصلی سرایت کرد هنر و شاهد داستانی آشفته بودیم.
- بازی ضعیف: بیشتر بازیها در فصل اول درخشان بودند، اما در فصل دوم به نقطه ضعف تبدیل شدند و افت کردند. این افت را باید محصول انتخابهای غلط و البته ضعف داستان و کارگردانی دانست.
- پرداخت نامناسب شخصیتهای جدید فصل دوم زخم کاری: شخصیتهای جدید فصل دوم «زخم کاری» عموماً در میانه زمین و هوا رها شده، پشتوانه ضعیفی داشتند و به درستی پرداخت نشده بودند.
زخم کاری ۳: انتقام
مالک در ابتدای فصل دوم به کمک دستمالچی – که یک نیروی امنیتی است – از مرگ نجات پیدا کرد. مالک مالکی هرچند در فصل دوم حضور فیزیکی نداشت، اما سایهاش بر سر تمام شخصیتها سنگینی میکرد.
مخاطبان در تمام قسمتهای فصل دوم منتظر بودند تا مالک رو در روی طلوعی قرار بگیرد، اما اینطور نشد. در نهایت مالک پس از…
